رفت ، ولى يادگارهاى بزرگى هم از خود گذاشت . او در مدّت تقريبا پانصد سال حمايت ايران را به عهده گرفت و انصاف گويد ، كه ماموريّت خود را خوب انجام داد و اگر هم از نفاق درونى سقوط كرد ، باز براى او اين سقوط ديرتر از همه رويداد : دولت ماد بقول هرودوت يكصد و پنجاه سال حكمرانى كرد ، دولت هخامنشى از كوروش بزرگ تا فوت داريوش سوّم دويست و بيست ، دولت ساسانى ، چنان كه بيايد ، چهارصد و بيست ، امّا دولت اشكانى چهارصد و هفتاد و پنجسال . بنابراين از تمامى سلسله‌هائى ، كه در ايران سلطنت كرده و رفته‌اند ، دولت اشكانى يگانه سلسله است ، كه تا حال از حيث طول مدّت حكمرانى در تاريخ ايران نظير ندارد ، زيرا سلسلهء صفوى ، كه از حيث مدّت ، طولانىترين سلسله شاهان ايران اسلامى تا زمان ما است ، دويست و شانزده سال سلطنت كرد . بالاخره دربارهء دولت پارت بايد اين نكته را هم در نظر داشت ، كه او ، وقتى كه ميرفت ، بر خلاف دولت هخامنشى ، ايران را بايرانى سپرد و در مقابل خارجى سر فرود نياورد . اكنون موقع آن است ، كه از قسمت تاريخى دولت پارت بقسمت تمدّنى آن بگذريم ، ولى قبل از مبادرت به اين كار ، مقتضى است بدانيم ، كه نويسندگان شرقى در باب اين دولت چه گفته‌اند و روايات ملى در اين باب چيست ، زيرا از مفاد آنچه كه تاحال گفته شده ، به خوبى معلوم است ، كه تا اينجا نگارشات ما مبتنى بر نوشته‌هاى نويسندگان يونانى و رومى و گاهى هم يوسف فلاويوس مورّخ يهود و نيز مسكوكات شاهان پارت و كتب اروپائيانى است ، كه در تاريخ پارت مطالعاتى دقيق كرده‌اند . اكنون بايد ديد ، كه آيا مداركى ديگر براى تاريخ پارت وجود دارد يا نه و ، اگر دارد ، مفاد اين نوع مدارك چيست . فصل پنجم - تاريخ پارت موافق مدارك شرقى در ميان مدارك شرقى جاى اوّل را بايد بروايات ملّى داد و در اين قسمت